Yeni’nin cazibesi

Özgür Özel’in öncülüğündeki yeni partinin adı bende Giambattista Vico’nun Yeni Bilim adlı ünlü yapıtını çağrıştırdı. Vico, bundan üç yüzyıl kadar önce, bilimsel disiplinlerde başlamış olan uzmanlaşma ve ayrışma eğilimine karşı başka tür, derinlikli bir birlik kurmak istercesine kültürü ve tarihi bir arada ele almaya çalışmış, böylelikle düşünce tarihinin köşe taşlarından birini döşemiş. Yeni Parti’yle olan benzerlik bire bir değil elbette; bir imge, kavram, niyet benzerliği denebilir daha çok. Bir de, “yeni”nin kuruculuğuna olan bağlanış.

Giambattista Vico ve kitabı konusunda yapılmış herhalde en iyi Türkçe çalışmalardan biri, Levent Yılmaz’ın derlediği ve sunuşunu yazdığı, Bilgi Üni. yayını, bir seminer kitabı olan Giambattista Vico ve Yeni Bilim’in Temel Kavramları’dır (2004). Aynı yazarın “yeni” ile ilgili asıl özgün çalışması, Modern Zamanın Tarihi’dir. Altbaşlık: Batı'da Yeni'nin Değer Haline Gelişi. (2010). Son derece canlı dili ve zihni sayesinde hazla okunan bir kitap.  

Batı’da “yeni” her zaman var ama, pek çok kavram gibi yenilenmiş bir içerikle bilince çıkarılması belirli uğraklarda gerçekleşmiş. Amerikalı tarihçi Richard Hofstadter, “yeninin geleneği”nden söz etmiş: “Yeniliği özümsemeyi o kadar iyi öğrendik ki, duyarlığımızın kendisi de bir tür geleneğe -yenilik geleneğine- dönüştü”[1] diyerek bir tür haddini aşma tehlikesine de işaret etmiş.

Türkçede de “yeni”nin alabildiğine yerleşik ve köklü bir yeri var. “Yeni” sıfatının çekiciliği belki de hiç eskimemesinden ileri geliyor. Yanlış anlaşılmasın, burada hiç eskimeyenden kasıt, sıfatın nesnesi değil, kendisidir, yani “yeni” sıfatı ve kavramı. Tarihte Yeniçeri çoktan yok olmuştur ama “yeni” her zaman vardır. Bir sıfat ya da kavram olarak “yeni”, eskimez. Olsa olsa sıra numarası verilir: İkinci Yeni, üçüncü sanayi devrimi, vb. 

[1] ‘We have learned so well how to absorb novelty that receptivity itself has turned into a kind of tradition — “the tradition of the new”’.