Kent uzlaşısı ya da kentsel uzlaşı (urban consensus) terimi bugünlerde çok gündemde. Uzlaşı (consensus) kulağa hoş gelen, insana yakışan ve medeni bir hayat için gerekli bir işlevi işaret ediyor. Kökeni, inancı, eğitimi ve mali durumu ne olursa olsun bir arada yaşamak durumunda olan insanların birbirlerini anlayarak ve itişip kakışmadan uzlaşarak ömürlerini geçirmelerinin nesi kötü olabilir?
Evde uzlaşı, apartmanda uzlaşı, mahallede uzlaşı, ilçede uzlaşı, kentte uzlaşı ve ülkede uzlaşının kime ne zararı var? Kent uzlaşısı terimi neden kafaları karıştırarak ve farklı anlamlar yüklenerek topluma aktarılmaya çalışılıyor? Biz barış, huzur ve sorunlarımızın uzlaşma yoluyla çözüldüğü ortamlarda yaşamak istiyoruz. İnsanoğlunun yararına daha iyi yaşam ortamı oluşturma yolunda uzlaşma çabaları, medeni bir toplumsal hayat tasarımında arzu edilen sağlıklı bir süreci işaret eder.
Telefon ve bilgisayarlarımızdaki demirbaş uygulama Google’a “urban consensus and disasters (kent uzlaşısı ve afetler)” sözcüklerini sorarsanız, bu kavramın afet risklerini azaltmada ne kadar önemli olduğunu vurgulayan ulusal ve uluslararası nitelikte yüzlerce makale ve rapora ulaşabilirsiniz.
Birleşmiş Milletler Afet Risklerini Azaltma Ofisi’nin (UNDRR) onlarca yıldır yayınladığı raporlarda, ölçek ne olursa olsun yaşam alanlarında afet risklerinin azaltılması politikalarına yönelik karar alma ve eylem süreçlerinde toplumsal katılımının sağlanmasının olmazsa olmaz olduğunu sıkça hatırlatıyor. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra çok sık duymaya başladığımız “dirençli kentler” yaratılabilmesi için, yaşam alanlarındaki kişiler, platformlar, STK’lar ve yerel yönetimler arasında uzlaşı ortamının ve katılım mekanizmalarının oluşturulması elzemdir. Yerel yönetimler, toplumsal katılım yollarının açık kalmasını ve riskleri azaltma hedefine kilitlenmiş bir afet yönetim sürecinde alınacak kararlarda yerel halkın uzlaşısını sağlamalıdır. Afet politikasının başarılı sonuçlar vermesi için yerelde yönetimler ve yönetilenler arasında iyi bir yönetişim ancak toplumsal katılım ve uzlaşı ikliminde sağlanabilmektedir.
Türkiye’de Afet Yönetimi ve Doğa Kaynaklı Afet İstatistikleri Raporu’nda AFAD Başkanı Mehmet Güllüoğlu, afet kayıplarının azaltılması hakkında şu açıklamayı yapmıştı: “Risk azaltma, hem dünya çapında hem yerel ölçekte afetlerle mücadelenin öncelikli konusu haline gelmiştir. Başarılı bir afet yönetiminin temeline risk azaltmayı koyduğumuzda; planlama, müdahale ve iyileştirme süreçlerinin çok daha başarılı bir şekilde yürütüleceğine inanıyoruz. Tabii ki bunların hepsi, afet bilincine sahip bir toplumla mümkün olacaktır. Afet yönetimi, devletin büyük sorumluluk sahibi olduğu ancak tek başına yürütemeyeceği bir süreçtir. Sivil toplum, özel sektör ve yurttaşların katılımları, bilinçlenmeleri, afet yönetimi ve risk azaltma açısından ileriye doğru atılmış büyük bir adım olacaktır.”
Bu makalemin yayınlandığı T24'te başta deprem olmak üzere Türkiye’de doğa kaynaklı tehlikelerin afete dönüşmesinin engellenmesi konularında birçok makale yayınladım. Okuyucular o makalelere kolaylıkla erişebileceklerinden onları burada yinelemek istemiyorum.
Yapay zekânın afet risklerini azaltma önerileri
Günümüzde gelişen bilgisayar donanım ve yazılım teknolojisi ile bilgiye ulaşım kapasitesi, merak ettiğimiz konularda çok hızlı ve kapsamlı olarak bilgilere ulaşmamızı sağlıyor.
Son yıllarda “yapay zekâ” uygulamaları, çok yönlü işlevler sunan bir düzeye geldi. Yapay zekâ uygulamaları herhangi bir sorunuza yanıt vermek ve açıklama yapmak için, ilgili konuda dünyada yapılmış tüm yayınları hızla tarıyor ve özetliyor. Yapay zekâ uydurmuyor, çok farklı konularda uzmanların yayınladığı milyarlarca görüşten ve bilgiden anında derleme yapıyor ve size sunuyor.
Yapay zekâ uygulamasının “kent uzlaşısı ve afet risklerini azaltma (urban consensus ve disaster risk reduction)” ilişkisi konusunda nasıl bir görüş bildireceğini merak ettim ve bilgisayarımdan yapay zekâ algoritmalarından biri olan SIDER’a sordum. O da bana saniyeler içerisinde “kent uzlaşısı” tanımını da yaparak aşağıdaki metinde 6 ana başlık altında yer alan yanıtları verdi:
"Kent Uzlaşısı, kentsel alanlarda yerel toplulukların, kamu kurumlarının ve özel sektörün bir araya gelerek, kentsel sorunları çözme, gelişim stratejileri belirleme ve karar alma süreçlerine katılımını sağlama çabasıdır. Bu yaklaşım; katılımcılık, şeffaflık ve ortaklaşa karar alma unsurlarını içerir.
Kent uzlaşısı ve afetler, şehirlerin yönetimi ve toplulukların afetlere karşı dayanıklılığını artırma çabalarında önemli bir ilişki içindedir. Kent uzlaşısı, yerel halkın, kamu kurumlarının ve özel sektörün bir araya gelerek şehirle ilgili karar alma süreçlerine katılımını ifade eder. Afetler ise doğal veya insan kaynaklı olayların, topluma, çevreye veya ekonomik yapıya zarar verme potansiyelini taşır. İşte bu iki kavramın etkileşimi:
- Toplumsal Bilinç ve Eğitim
- Afet Farkındalığı: Kent uzlaşısı süreçleri, yerel halkın afet riskleri konusunda bilinçlenmesini sağlar. Toplumda afetlere hazırlık konusunda bilgi artırıcı etkinlikler düzenlenir.
- Eğitim Programları: Yerel topluluklar için düzenlenen eğitim programları ile afet anında yapılması gerekenler ve güvenli davranış biçimleri öğretilir.
- Katılımcı Planlama
- Risk Değerlendirmesi: Toplulukların ve paydaşların birlikte çalışarak, bölgelerindeki afet risklerini belirlemesi sağlanır. Bu, yerel özelliklere uygun çözümler geliştirmeye olanak tanır.
- Kapsamlı Kentsel Planlama: Kent uzlaşısı süreci, afet risklerini azaltmak için yapılan kentsel planların daha etkili olmasına yardımcı olur. Örneğin, riskli alanların ıslahı veya bu alanlara yapılaşma kısıtlamaları getirilmesi.
- Acil Durum Hazırlığı
- Acil Durum Planları: Toplumun çeşitli katmanlarının katılımıyla acil durum planları hazırlanır. Bu planlar, afet anında hızlı ve etkili müdahaleleri mümkün kılar.
- Yerel Kaynakların Kullanımı: Afet anında yerel kaynakların etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamak için paydaşlar arasında işbirliği geliştirilir.
- Kentsel Dönüşüm ve Yeniden Yapılanma
- Sürdürülebilir Yapı Tasarımı: Afet sonrası yeniden yapılacak binalarda, dayanıklılığın artırılması ve sürdürülebilir tasarım ilkelerinin benimsenmesi sağlanır.
- Toplumsal Uzlaşma: Yeniden yapılanma süreçlerinde, toplulukların görüşlerinin alınması, onların ihtiyaçları ve beklentileri doğrultusunda çözümler üretilmesi, sürecin kabul edilebilirliğini artırır.
- Doğa Temelli Çözümler
- Yeşil Altyapı: Kent uzlaşısı yoluyla, su havzalarının korunması, yeşil alanların artırılması gibi doğa temelli çözümlerle afet risklerini azaltma stratejileri geliştirilir.
- Net İletişim ve Bilgi Akışı
- Bilgi Paylaşımı: Yerel topluluklar arasında etkili bir iletişim ağı oluşturarak, afet riskleri ve önleme yöntemleri hakkında bilgi paylaşımı sağlanır. Bu, yaşanacak afetlere karşı toplumsal dayanışmayı artırır.
Kent uzlaşısı, afet risklerinin azaltılmasında daha proaktif ve çözüm odaklı bir yaklaşım sunar. Bu süreç, yerel toplulukların bağışıklığını artırır, afetlere hazırlık düzeyini yükseltir ve yeniden yapılanma süreçlerini daha adil ve etkin hale getirir."
Bana bu bilgileri sunan yapay zekâ uygulaması SIDER çok kibar. İlettiği metnin sonunda şu mesajı gönderiyor: “Bu konuyla ilgili daha fazla bilgi veya belirli örnekler hakkında bilgi almak istersen, memnuniyetle yardım edebilirim!”
