Bagateller (4): Vals mi, bagatel mi?

Bagatel denen müzik türüyle ilk karşılaşmam 12 yaşımda İstanbul'da Perihan Önder'den özel kompozisyon dersleri alırken oldu. Mersin'den gelmiş, piyano çalan ve beste yapan bir çocuktum. "Yetenek mi emek mi?" başlıklı yazımda bahsettiğim üzere İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı, kulak sınavını geçtiğim için beni öğrenci olarak kabul etmiş, ancak yönetmeliklerde piyano bölümüne konan 12 yaş sınırının üzerinde olduğum için (2-3 hafta önce 12 yaşımı doldurmuş bulunduğum için) beni piyano bölümüne almamıştı. Bestecilik bölümüne ise liseden önce girilemiyordu. Bu nedenle o yılı, hiç ilgilenmediğim halde bana uygun görülen çello bölümünde geçirirken, asıl tutkum olan bestecilik konusunda özel ders almak üzere, o dönem Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul Devlet Konservatuvarı'nda öğretmen olan Perihan Abla'nın Beşiktaş'taki evine gidiyordum.

Kendisi Muammer Sun, İlhan Usmanbaş, Adnan Saygun gibi büyük isimlerle çalışmış, Macaristan'da da eğitim görmüş, çok donanımlı, bir o kadar da güler yüzlü, şefkatli bir insandır. Bana, konservatuvarın biçtiği zamanlamayla devam edecek olsam 3-5 yıl sonra, hatta daha da geç öğretilecek olan bilgileri o yaşta, daha ilk yılımda verdi. Çünkü kapasitemin buna uygun olduğunu gördü. Onun derslerinde Schumann'ın Gençlik Albümü (Album für die Jugend) ve Çocukluk Sahneleri'nden (Kinderszenen) eserlerin formlarını inceliyorduk.

Bu arada Bartók'un bagatellerine de baktık -bagatelin ne demek olduğunu bu serinin ilk yazısında anlatmıştım-. Baktım, 14 kısa parçadan oluşan dizinin son parçası "vals" başlığını taşıyor! Siz de dinleyin, bakın, ne esprili bir parça. E, peki bu bir vals mi, bagatel mi? Vals karakteri taşıyan bir bagatel! Demek ki, çok da uzun olmayan, vals ritimli eser yazdık mı ona bagatel diyebiliyoruz. Vals, bu durumda bir tür alt başlık oluyor. Hatta, Bartók, alt başlığına da alt başlık vermişti: "Ma mie qui danse" (Cicim dans ediyor).

Ben bunu kendime standart belirledim. Bir vals tutkunu olarak ömrüm boyunca bir sürü vals besteledim. Viyana valslerinin balo salonları için geliştirilmiş uzun formuna uyan bir sürü valsim var. Onlara "vals" dedim, ona göre opus numarası ve vals numarası verdim. Kısa, 1-2 dakikalık, 1-2 sayfalık vals karakterli bestelediklerimi ise Bartók'un yaptığı gibi bagatellerim arasında saydım, ona göre opus numarası verdim. Ancak arada ne çok kısa, ne çok uzun, her iki kategoriye de girebilecek nitelikte valsler de yazdım! E, ne yapacağız bu durumda?

1989 yılında yazdığım küçük, şirin valse etiketleme konusunda Bartók'u örnek alarak Bagatel no. 2, Op. 18 "Çekirge Valsi" dedim. Bilkent'ten sınıf arkadaşlarım iyi bilir;) Öğrencilere uygun, matrak ve kolay bir valstir. Notasını buradan indirebilirsiniz.

1992'de babamın bir arkadaşının isteği üzerine -aldığım ilk sipariş sayılabilir- yazdığım, Viyana valsi formundaki uzun esere Vals no. 1 "Mufavvaz Vals", Op. 38 dedim (burada hem notası, hem kaydı var). "Mufavvaz", ısmarlanmış, demek. O dönem bazen Osmanlıca sözlükten kimsenin bilmediği kelimeler bulup bestelerimin başlıklarında kullanıyordum, sırf çıkıntılık olsun diye! Yoksa Yeni Osmanlıcı falan olmadığımı biliyorsunuz. O yıllarda böyle bir konu gündemde değildi.

Daha geniş düşünseydim, "Çekirge" vals no. 1, "Mufavvaz" ise vals no. 2 olurdu.

"Opus keşmekeşi" ve "Başlık ikilemi" adlı yazılarımda değindiğim açmazlardan tertemiz kurtulmanın bir yolu var: Opus sistemini de, eserlere numara verme alışkanlığını da terk edip hepsine birer başlık verip parantez içinde besteleme yılı belirtip geçmek. Perihan Ablam (şimdiki tam adı Perihan Önder-Ridder) böyle yapıyor, çoğu çağdaş besteci gibi. Ben de bundan sonra böyle yapacağım.

1995'te Bilkent'te okurken seçmeli Almanca dersinde tanışıp âşık olduğum Evrim'e doğum günü hediyesi olarak yazıp verdiğim -ve karşılığında bir "arkadaş" olarak sevilmekten öte bir payeye ulaşamadığım- "Doğum Günü Valsi"nin notasında ana başlık olarak "Bagatel no. 15" yazıyor. Bu yapıtımı bu hafta sonu dijital mecralarda hiç "bagatel" lafını karıştırmadan "Birthday Waltz" olarak yayımladım.

Sanatçıya doğru dürüst pay veren, hiçbir küresel sömürgeci güce hizmet etmeyen ve Spotify'daki içeriğin aynısına sahip olan Deezer'da dinlemek için buraya tıklayın (tamamını dinlemek için üyelik gerekiyor).

Sanatçıya kuş yemi kadar pay verip kendisini Karun gibi zengin eden Spotify'da dinlemek için buraya tıklayın (üye olmadan da reklamlara katlanarak dinlemek mümkün).

Filistin'de soykırım yapan düzenle iş birliği yapan Google'a trafik desteği vermekten gocunmazsanız YouTube'dan dinlemek için buraya tıklayın.