KÖİ projelerinde bütçe rehni sürüyor

Yap İşlet Devret (YİD) modeliyle yaptırılan ulaştırma projeleri için yapıp işleten müteahhitlere ödenmek üzere bütçeden ayrılan kaynak, yüzde 32,4 oranında arttırılıyor.

Bu yılın (2026) yılı bütçesinde yaklaşık 101,3 milyar TL ayrılmış olan garanti ödeneği için, TBMM’ye yeni sunulan 2027 yılı merkezi yönetim bütçe kanun teklifinde 136 milyar 144 milyon TL konuldu.

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) bütçesi kapsamında; YİD modelli köprü, otoyol ve tüneller için "Ulaştırma projelerine ilişkin trafik ve katkı ödemeleri" kalemi altında 134 milyar 144 milyon TL ödenek ayrıldı. KGM’nin bağlı olduğu Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bünyesindeki diğer garantili ulaştırma kalemleri için ise 2 milyar TL ödenek konuldu.

Üç yıllık ödenek

Bütçe belgelerindeki verilere göre: 2027-2029 dönemine ilişkin üç yılda, ulaştırma projelerinin garanti yükü ve katkı ödemeleri için bütçeden ayrılacak kaynak tutarı, 467 milyar TL’yi geçecek. 2027’deki 134,1 milyar liranın ardından, 2028 yılında 165,2 milyar, 2029 yılında ise 167,9 milyar TL ayrılması planlanıyor. Ancak bu değerlendirmelerin, kur riski içerdiğini ve değişme olasılığının yüksek olduğunu belirtelim.

Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modeli, ulaştırma projelerinin yanı sıra, bir bölüm şehir hastaneleri için de (Yap Kirala Devret) uygulandığı için bu hastanelere de Sağlık Bakanlığı bütçesinden de düzenli olarak garanti ödemeleri için ödenek ayrılıyor.

2027 yılı bütçe kanun teklifine göre, şehir hastanelerinin kullanım ve hizmet bedelleri toplamı için ayrılan ödenek 160,6 milyar TL’yi geçiyor. Bu yılın yani 2026 yılı bütçesinde şehir hastaneleri için 136 milyar 148 milyon TL ayrılmıştı. 2027 yılı bütçesinde şehir hastanesi işleten müteahhitler için ayrılan ödenek, geçen seneye göre yüzde 18 oranında bir artışa karşılık geliyor. Tutar bazında bakıldığında ise bu 2027 yılında şehir hastanelerine, bu yıla göre 24,5 milyar TL daha fazla kaynak ödenecek.

300 milyar liraya yaklaştı 

Böylelikle KÖİ projelerinin uygulandığı iki ana bakanlık olan Ulaştırma Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı’nın, ulaştırma ve şehir hastanesi alanındaki projeler için ayırdığı ödeneklerin toplamı 296,8 milyar TL’yi geçti:

- Ulaştırma KÖİ garantileri – 136,1 milyar TL

- Sağlık KÖİ garantileri - 160,6 milyar TL (Şehir hastaneleri kullanım ve hizmet bedeli)  

300 milyar TL’ye yaklaşan 2027 yılı bütçesi KÖİ faturasına; DHMİ bünyesindeki yine YİD modeliyle yaptırılmış havalimanlarının garanti tutarları dahil değil. Şeffaf olmayan bu ödenekler, ancak ya soru önergesi ya da soru yöneltilirse KİT komisyonlarındaki denetim sırasında kamuoyuyla paylaşılıyor.

Hizmet alım tutarında devasa artış

Yap Kirala Devret modeli, şehir hastanesi müteahhitlerini ihya eden saklı sözleşmeler ile uygulanıyor.

Şehir hastaneleri için ayrılan ödenek; kullanım (kira) bedeli ile hizmet alım bedeli olmak üzere iki kalemden oluşuyor. Geçen yılın bütçesi ile karşılaştırıldığında, 78,6 milyar TL olan kullanım bedeli ödeneği, bu yıl yüzde 4,5 oranında artışla 82,7 milyar TL’ye yükseldi.

Bütçe ödenekleri bakımından şehir hastanelerine ayrılan kaynakta asıl artış, hizmet alım bedelinde gözleniyor. 2026 yılım bütçesinde 57,4 milyar TL olan hizmet alım bütçesi, 2027 kanun teklifine göre yüzde 36,4 oranında artış ile 78,3 milyar TL’ye yükseliyor.

* * *

Bütçe belgelerine göre 2027 yılında 296,8 milyar TL ödenek ayrılan KÖİ modelli ulaştırma ve sağlık projeleri için; 2028 yılında 354,7 milyar lira, 2029’da ise 381,8 milyar lira ödeme öngörülüyor. Bu da üç yıl için 1 trilyon 33 milyar TL ayrılacağı anlamına geliyor.

KÖİ projeleri için ayrılan ödeneklerin ne anlama geldiği, başka ödeneklerle karşılaştırıldığında daha iyi yüzeye çıkıyor. Sözgelimi, tarım sektörüne toplamda 1,3 trilyon TL kaynak ayrılan 2027 bütçesinde bu tutarın sadece 235 milyar TL’si tarımsal destekler için kullanılacak.

160,6 milyar TL’nin 18 şehir hastanesi müteahhiti için ayrıldığı bütçede; Türkiye’nin tamamı için ayrılan tarımsala desteğin 235 milyar TL’de kalması hepimize çok şey anlatıyor.

Tarım Kanunu’na göre, bütçeden tarımsal destekler için GSYH’nin (Gayrısafi Yurtiçi Hasıla)en az yüzde 1’i kadar pay ayrılması gerekiyor. Bu ise 111,2 milyar TL olarak belirlenen GSYH üzerinden hesaplandığında 1 trilyon 112 milyar TL ayrılması gerektiği anlamına geliyor.

KÖİ projelerinin bütçe rehni sürerken, aynı bütçede tarıma, yasal sınırın beşte biri kadar kaynak ayrılması iktidarın sınıfsal tercihleri kadar, gıda enflasyonunun artarak süreceğini ortaya koyuyor.