Bu hafta vizyona giren Odyssey filmi, Homeros'un yaklaşık üç bin yıl önce kaleme aldığı ölümsüz destanı yeniden gündeme taşıyor. Kuşkusuz film, bu büyük hikâyeye kendi yorumunu katacak. Ancak beyaz perdede izleyeceğimiz kahramanı daha iyi tanımak için önce onu edebiyat tarihinin en unutulmaz karakterlerinden biri yapan yolculuğa dönmek gerekiyor.
Asıl hikâye savaş bitince başlar
Çoğu kişi Odysseus'u Truva Atı sayesinde tanır. Gerçekten de Truva'nın düşmesini sağlayan zekice planın mimarı odur. Fakat Homeros'un destanında asıl hikâye savaş meydanında değil, savaş sona erdiğinde başlar.
İthaka Kralı Odysseus, on yıl süren Truva Savaşı'nın ardından evine dönmek üzere denize açılır. Normal şartlarda birkaç haftada tamamlanabilecek bu yolculuk, tanrı Poseidon'un öfkesi, fırtınalar ve birbirinden tuhaf karşılaşmalar yüzünden tam on yıl sürer. Böylece Odysseia, bir savaş destanından çok, eve dönüşün destanına dönüşür.
Gücüyle değil, zekâsıyla hatırlanır
Antik Yunan'ın kahramanları denildiğinde akla önce olağanüstü güç gelir. Akhilleus neredeyse yenilmezdir; Herakles ise insanüstü kuvvetiyle efsaneleşmiştir. Odysseus ise bambaşka bir kahramandır. Onun en güçlü silahı kılıcı değil, zekâsıdır. Homeros, kahramanlığın yalnızca kas gücüyle değil, doğru zamanda doğru kararı verebilme becerisiyle de kazanılabileceğini gösterir.
Bunun en çarpıcı örneği, tek gözlü dev Polyphemos'un mağarasında yaşanır. Devin elinden kurtulmanın mümkün olmadığını anlayan Odysseus, ona adının "Hiç kimse" olduğunu söyler. Daha sonra devin gözünü kör ettiğinde Polyphemos yardım ister. Diğer Kikloplar mağaranın önüne geldiğinde, "Sana bunu kim yaptı?" diye sorarlar. Dev ise "Hiç kimse!" diye bağırınca kimse ona inanmaz ve yardım etmeden uzaklaşır. Mitolojinin en unutulmaz sahnelerinden biri olan bu olay, Odysseus'un kaba kuvveti zekâsıyla nasıl alt ettiğinin simgesidir.
Truva Atı planından Polyphemos'tan kaçışına kadar destanın dönüm noktalarını belirleyen hep aynı özelliktir: Odysseus, savaşarak değil düşünerek kazanır. Belki de onu üç bin yıldır unutulmaz yapan şey tam olarak budur.
Canavarların ardındaki dünya
Odysseus'un yolculuğu, bugün bile hayal gücünü besleyen karakterlerle doludur. Büyücü Kirke, Sirenler, Skylla ve Kharybdis, Kalypso... İlk bakışta bunlar yalnızca fantastik yaratıklar gibi görünür. Oysa Antik Çağ insanı için her biri, bilinmeyen dünyanın farklı bir yüzünü temsil eder.
Deniz, antik denizciler için hem yaşamın hem de ölümün kaynağıydı. Ani fırtınalar, güçlü akıntılar, kayalık kıyılar ve sisle örtülü adalar, zamanla mitolojik öykülere dönüştü.
Sirenler belki de gemicileri kayalıklara sürükleyen tehlikeli kıyıların hafızasıydı.
Skylla ile Kharybdis, dar bir boğazdan geçerken iki farklı tehlike arasında kalmanın simgesiydi.
Büyücü Kirke ise yabancı toprakların ve bilinmeyen kültürlerin yarattığı korkuyu temsil ediyor olabilirdi.
Bu nedenle birçok araştırmacı, destandaki bazı durakların gerçek Akdeniz coğrafyasından izler taşıdığını düşünür. Sicilya ile İtalya arasındaki Messina Boğazı'nın güçlü akıntıları Skylla ve Kharybdis efsanesiyle ilişkilendirilirken, Etna Yanardağı çevresi de Polyphemos'un ülkesi için olası mekânlardan biri olarak gösterilir. Kesin kanıtlar olmasa da bu yorumlar, Homeros'un anlattığı dünyanın tamamen hayal ürünü olmadığını; gerçek coğrafyanın, denizcilik deneyiminin ve insan hayal gücünün iç içe geçtiğini düşündürür.
Bir yolculuktan fazlası
Odysseia, yalnızca bir kahramanın eve dönüş öyküsü değildir. Aynı zamanda Antik Yunan dünyasının denizlere, bilinmeyene ve keşfetmeye duyduğu merakın da hikâyesidir. Homeros'un anlattığı canavarlar, tanrılar ve gizemli adalar, Akdeniz'in gerçek coğrafyasıyla insan hayal gücünün iç içe geçtiği büyülü bir dünyanın kapısını aralar.
Belki de bu yüzden Odysseus'un yolculuğu hiç sona ermedi. Üç bin yıldır ressamlara, heykeltıraşlara, yazarlara ve bugün sinemacılara ilham vermeyi sürdürüyor.
